Onlangs reisde ik naar Mindanao, het zuidelijkste en op één na grootste eiland van de Filipijnen. Daar ontmoette ik Fatima, een vrouw van in de vijftig die al meer dan twintig jaar actief is als zorgverlener en bestuurder in haar barangay – de kleinste bestuurlijke eenheid van het land. Tijdens CARE’s driedaagse training over weerbaarheid tegen conflict en klimaatrampen als onderdeel van het ACCESS-programma heeft Fatima haar notitieblok volgeschreven. Elke bladzijde is het bewijs van haar vastberadenheid.
“Ik wil alles wat ik hier leer, direct doorgeven aan mijn gemeenschap,” zegt ze. En dat is precies waar het bij het voorbereiden op rampen om draait: kennis overdragen en inzetten voordat het te laat is.
In de greep van conflict én klimaatverandering
Op Mindanao heerst al tientallen jaren een gewapend conflict. Als gevolg van het geweld moesten Fatima en zo’n vierhonderd andere gezinnen in september 2024 hun huizen ontvluchten. Toen ze meer dan een jaar later terugkeerden, troffen ze verbrande huizen, geplunderde bezittingen en braakliggende akkers aan.
Daarnaast worden de Filipijnen, waaronder Mindanao, jaarlijks getroffen door tientallen tyfonen en loopt het land een groot risico op overstromingen, aardverschuivingen, aardbevingen en langdurige droogte. Als gevolg van klimaatverandering komen deze rampen steeds vaker voor en worden ze steeds heviger. In de afgelopen jaren doen deze gevaren zich bovendien steeds vaker gelijktijdig of kort na elkaar voor, waardoor gemeenschappen weinig tijd hebben om te herstellen voordat de volgende ramp zich aandient.
Deze opeenstapeling van conflict, ontheemding en klimaatrampen heeft een enorme impact op families, op gemeenschappen en op de toekomst van kinderen. CARE werkt al decennialang in de Filipijnen en ziet het keer op keer: de juiste voorbereiding maakt het verschil tussen een ramp die alles wegneemt, en een die mensen veerkrachtig kunnen doorstaan.
Wat het ACCESS-programma doet
Het ACCESS-programma – gefinancierd door de Europese Unie en uitgevoerd in samenwerking met meerdere maatschappelijke organisaties – ondersteunt kwetsbare gemeenschappen in de meest afgelegen gebieden bij het omgaan met de gecombineerde gevolgen van natuurlijke gevaren, klimaatrampen en conflict.
De training die Fatima volgt, is een concreet voorbeeld van hoe voorbereiding op rampen werkt in de praktijk: lokale bestuurders en ambtenaren leren risico’s in kaart brengen, rampenplannen opstellen, en gemeenschappen begeleiden bij evacuatie en herstel. In deze training komen onderwerpen als gendergelijkheid, bescherming, het aanpassen aan klimaatverandering en het omgaan met zowel conflict als klimaatcrises aan bod.
Na de training zijn deelnemers zoals Fatima verantwoordelijk voor het overbrengen van die kennis aan hun gemeenschap. Dankzij hun leiderschap bereikt één training uiteindelijk honderden mensen.
Voorkomen is goedkoper dan herstellen
Het voorbereiden op toekomstige rampen is een van de meest kosteneffectieve investeringen die er zijn. Uit onderzoek van de Verenigde Naties blijkt dat schade voorkomen goedkoper is dan achteraf herstellen: elke dollar die geïnvesteerd wordt in voorbereiding bespaart vier dollar aan schade en herstel.
Naast de economische waarde – minder schade betekent minder herstelkosten – heeft deze voorbereiding een krachtige menselijke waarde: het redt levens, houdt huizen en scholen overeind, biedt de zekerheid dat mensen na een ramp nog steeds een inkomen hebben en brengt gemeenschappen dichter bij elkaar in tijden van crisis.
Fatima weet dat uit eigen ervaring. “Deze training heeft me doen inzien wat mijn verantwoordelijkheid is,” zegt ze. “En ik ga die verantwoordelijkheid nemen.”
CARE in de Filipijnen
CARE werkt al sinds 1949 in de Filipijnen. Naast noodhulp bij rampen en conflicten richt CARE zich op het structureel versterken van gemeenschappen: van voedselzekerheid en klimaatactie tot de bescherming van vrouwen en meisjes. Lees meer over CARE’s werk in de Filipijnen.
