De vrouwen die de zorg draaiende houden in Afghanistan

Terwijl Afghanistan kampt met een groeiende humanitaire crisis, houden vrouwelijke zorgverleners zoals vroedvrouw Amina de gezondheidszorg draaiende. In afgelegen gebieden, waar toegang tot medische hulp beperkt is, betekenen lokale CARE klinieken vaak het verschil tussen leven en dood voor vrouwen en kinderen.

Amina werkt al elf jaar als verloskundige en de afgelopen vier jaar in deze kliniek. Elke ochtend reist ze ongeveer twee uur met de auto om haar werkplek te bereiken. De reis is lang en vermoeiend, maar ze gaat door omdat ze weet wat er gebeurt als vrouwen niet op tijd zorg krijgen.

“Wanneer een moeder en kind mijn kamer veilig verlaten, voel ik geluk,” zegt ze. “De gezondheid van moeders en kinderen is voor mij het allerbelangrijkst.”

Haar beslissing om verloskundige te worden begon jaren geleden. In haar geboortestad lagen klinieken ver weg en overleden vrouwen soms tijdens de bevalling voordat ze medische hulp konden bereiken.

Vandaag begeleidt ze vrouwen tijdens zwangerschap, bevalling en herstel na de geboorte. Ze biedt prenatale en postnatale zorg, vaccinaties, hulp bij geboorteplanning en legt waarschuwingssignalen uit aan zwangere vrouwen die vaak bezorgd en onzeker binnenkomen. Veel vrouwen vragen om haar telefoonnummer voor noodgevallen midden in de nacht.

Waar bevallen levensgevaarlijk is

Afghanistan blijft een van de gevaarlijkste plekken ter wereld om te bevallen. Het land heeft een van de hoogste moedersterftecijfers ter wereld: naar schatting overleden in 2024 ongeveer 638 vrouwen per 100.000 levendgeborenen tijdens of rondom de zwangerschap. Vooral op het platteland bevallen veel vrouwen nog zonder toegang tot geschoolde zorgverleners of spoedeisende verloskundige zorg. Meer dan 10,7 miljoen vrouwen en meisjes in Afghanistan zullen in 2026 humanitaire hulp nodig hebben.

Jaren van conflict, economische crisis, droogte en onderfinanciering hebben het Afghaanse zorgsysteem ernstig verzwakt. Daarnaast kampt het land met een groot tekort aan vrouwelijke zorgverleners. Voor veel vrouwen, vooral buiten de steden, bepaalt de toegang tot een vrouwelijke vroedvrouw of verpleegkundige of zij überhaupt zorg kunnen krijgen.

Meer dan alleen zorg

In de kliniek zit Aisha* op de vloer met haar pasgeboren dochter in haar armen. Haar driejarige zoon zit stil naast haar. Haar dorp ligt ongeveer twee uur verderop. Sommige families lopen naar de kliniek of komen met een ezel. Als ze geluk hebben, heeft iemand een motor.

“We komen uit een arme gemeenschap,” zegt ze. “We kunnen geen privéartsen of medicijnen betalen.”

Tijdens haar zwangerschap bezocht ze de kliniek regelmatig voor controles. Nu komt ze terug voor nazorg, voedingsondersteuning en medicijnen voor haar dochter. De consultaties, supplementen en behandelingen zijn gratis. Voor Aisha betekent de kliniek meer dan alleen medische zorg. Het betekent dat er een plek is waar ze terechtkan als haar kinderen ziek zijn of als ze zich zorgen maakt tijdens haar zwangerschap. Een plek waar vrouwen naar haar luisteren en proberen te helpen.

“Als deze CARE kliniek er niet was, zou het heel moeilijk voor ons zijn,” zegt ze zacht. “We hebben nergens anders om naartoe te gaan.”

Afghanistan kampt met toenemende voedselonzekerheid en verslechterende ondervoeding. Naar schatting zullen dit jaar 1,2 miljoen zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven acute ondervoeding ervaren. Miljoenen kinderen hebben voedingsbehandeling nodig. Langdurige droogte en de terugkeer van meer dan vijf miljoen mensen uit Iran en Pakistan zetten extra druk op de toch al overbelaste gezondheidszorg, vooral in grensprovincies zoals Herat.

Volgens Amina is de situatie voor vrouwen die zorg zoeken de afgelopen jaren alleen maar moeilijker geworden. Er zijn steeds minder vrouwelijke zorgverleners beschikbaar, vooral in afgelegen gebieden. Tegelijkertijd kampen klinieken met minder middelen en een groeiend aantal patiënten. Sommige vrouwen arriveren nog altijd te laat voor behandeling omdat vervoer ontbreekt, de afstand te groot is of families hoopten dat complicaties vanzelf zouden verdwijnen.

Bezuinigingen raken hard

En nu is ook de toekomst van deze kliniek onzeker. De humanitaire financiering voor Afghanistan is sterk afgenomen. Alleen al in 2025 leidde dat tot de sluiting van meer dan 422 gezondheidscentra in het land, waardoor ongeveer drie miljoen mensen geen toegang meer hebben tot essentiële zorg.

Als deze bezuinigingen doorgaan, zullen nog meer diensten verdwijnen en blijven families in afgelegen dorpen opnieuw zonder medische hulp achter. Voor zwangere vrouwen kan dat betekenen dat ze thuis moeten bevallen zonder professionele begeleiding. Voor zieke kinderen kan het betekenen dat behandeling te laat komt, of helemaal niet.

Voor Amina betekent het dat het werk dat zij elke dag doet steeds moeilijker wordt vol te houden. Ze weet wat er op het spel staat, omdat ze heeft gezien wat er gebeurt wanneer zorg te ver weg is.

Tot die tijd blijven de deuren open. Vrouwen blijven komen met kinderen in hun armen, recepten in hun handen of vragen over zwangerschap en bevalling. In de kraamkamer gaat Amina door met haar werk: vrouwen helpen veilig te bevallen op een plek waar toegang tot zorg kwetsbaar is, en waar een nabijgelegen kliniek nog altijd het verschil kan betekenen tussen leven en dood.