De hulpverleners die nooit weggaan
In Libanon, Oekraïne en de Democratische Republiek Congo (DRC) staan vrouwen midden in de humanitaire hulp. Ze helpen mensen in hun eigen gemeenschap, terwijl ze zelf ook leven met de gevolgen van conflict, geweld en onzekerheid. Ze kennen de mensen, spreken de taal en weten wat er nodig is. Juist daarom zijn zij vaak onmisbaar wanneer een crisis toeslaat.
Eliane blijft helpen in Libanon
De telefoon van Eliane staat nooit stil.
Ze klemt hem tussen haar schouder en oor terwijl ze een nieuwe zwarte tas uit de laadbak van een vrachtwagen tilt. Een collega heeft een antwoord nodig. Een andere vrouw is aangekomen en zoekt hulp. Hoog boven haar klinkt het bekende gezoem van een drone door de warme lucht van Beiroet. Ze weet dat er op elk moment een nieuwe luchtaanval kan plaatsvinden.
Als Gender and Protection Manager bij CARE International in Libanon leidt ze de verspreiding van waardigheidskits voor vrouwen. In elke zwarte tas zitten menstruatieproducten en andere essentiële spullen. Vrouwen nemen de tassen mee naar de plek die op dat moment hun thuis is: een overvol appartement, het huis van familie, een tent of een tijdelijke opvangplek.
Voor Eliane is dit werk heel persoonlijk.
“Dit zijn mijn mensen,” zegt ze. “Ze hebben zoveel pijn gezien, wonen in hun auto en zijn zoveel kwijtgeraakt: hun dierbaren, hun huis, alles waar ze hun hele leven voor hebben gewerkt en wat ze hebben opgebouwd.”
Hier in Nederland stellen we ons humanitaire hulpverleners misschien voor als mensen die grenzen oversteken om ver van huis hulp te bieden. Maar meer dan negen van de tien humanitaire hulpverleners zijn afkomstig uit het land waar ze werken. Ongeveer vier op de tien zijn vrouw.
Net als Eliane reageren zij op crises in hun eigen gemeenschap. Juist daardoor kunnen zij vrouwen en meisjes goed bereiken. Zij kennen de taal en begrijpen de cultuur. Dat helpt hen om ondersteuning te bieden die vrouwen beschermt tegen geweld en misbruik, maar ook om toegang te geven tot gezondheidszorg voor moeders en psychologische steun bij trauma en verlies.
Elianes telefoon gaat opnieuw. Ze neemt op, tilt nog een zwarte tas op en loopt naar de volgende vrouw die in de rij staat. Er is genoeg werk te doen.
Gemeenschappen bij elkaar houden in Oekraïne
De eerste keer dat een raket het buurthuis raakte waar ze werkte in het oosten van Oekraïne, kwam Yulia de volgende ochtend gewoon naar haar werk. Ze veegde het gebroken glas van haar bureau.
Yulia is maatschappelijk werker en werkt voor CARE-partner Avalist. Uiteindelijk kwam de oorlog te dichtbij. De pas geschilderde gele muren van het buurthuis, waar Yulia zo van hield, waren beschadigd en zwartgeblakerd.
Toen het te gevaarlijk werd, verhuisde Avalist de psychologische ondersteuning naar het nabijgelegen Slovjansk. Daar helpt Yulia kinderen en gezinnen nog steeds omgaan met het trauma van de oorlog.
“Ik voelde dat dit was wat ik moest doen,” vertelt Yulia. “Dit zijn mijn mensen en ze hebben mij nodig.”
Na meerdere evacuaties en talloze nachten waarin ze wakker lag door luchtalarm en beschietingen, raakte Yulia emotioneel uitgeput. Uiteindelijk besloot ze opnieuw te evacueren, dit keer naar Dnipro in het zuidoosten van Oekraïne. Daar zet ze haar werk met Avalist voort.
Sommige van haar collega’s zijn in Slovjansk gebleven, niet ver van de frontlinie. Zij bieden psychologische ondersteuning aan gemeenschappen die dicht bij het geweld wonen.
“Ik heb enorm veel bewondering voor hen,” zegt Yulia. “Na elke slapeloze nacht, na bombardementen, staan ze weer op om anderen te helpen.”
Vertrouwen herstellen in de Democratische Republiek Congo
In Mugunga Health Area, in Goma in de provincie Noord-Kivu, schuift gemeenschapsgezondheidswerker Nyabatsi Kito Feza een stoel aan in de binnenplaats van een gezin.
Nyabatsi is door CARE getraind. Terwijl de Democratische Republiek Congo opnieuw te maken heeft met een ebola-uitbraak, gaat zij van deur tot deur. Ze vertelt gezinnen hoe ze symptomen kunnen herkennen, besmetting kunnen voorkomen en op tijd medische hulp kunnen zoeken.
Ze luistert eerst en beantwoordt daarna de vragen één voor één.
Maar niet ieder gezin verwelkomt haar. Sommige mensen weigeren gezondheidswerkers binnen te laten. Ze twijfelen of ebola wel echt bestaat of denken dat hulporganisaties het gevaar groter maken om er geld aan te verdienen.
“Veel mensen wilden ons niet binnenlaten omdat ze dachten dat we voor geld leugens verspreidden,” vertelt Nyabatsi. “We begrijpen waarom mensen die zich in de steek gelaten voelen zo reageren.”
Toch bleef ze doorgaan. Ze deelde belangrijke informatie met mensen die wel wilden luisteren, in de hoop dat zij deze kennis weer met hun buren en familie zouden delen.
Het wantrouwen maakt het bestrijden van een van ‘s werelds dodelijkste ziekten nog moeilijker. Tijdens de huidige ebola-uitbraak krijgen gezondheidswerkers in het oosten van de DRC te maken met bedreigingen en aanvallen van bange mensen, terwijl zij proberen getroffen gemeenschappen te bereiken.
Toch bedankt Nyabatsi het gezin voor hun tijd en loopt ze naar de volgende deur. Ze weet dat niet iedere deur voor haar open zal gaan. Toch klopt ze aan.
Het werk gaat door
Elke hulpverlening is afhankelijk van mensen die de wegen kennen, de taal spreken en begrijpen wat hun gemeenschap nodig heeft, omdat ze er zelf deel van uitmaken.
Vrouwen staan vaak centraal in dat werk. Hun doorzettingsvermogen en leiderschap zijn misschien niet het meest zichtbare onderdeel van humanitaire hulp, maar ze zijn vaak precies wat die hulp mogelijk maakt.
Ze zijn er al voordat een crisis uitbreekt. En ze blijven wanneer de nieuwsberichten allang zijn verdwenen. Dit zijn de hulpverleners die nooit weggaan.
